MS Tedavisinde Çığır Açan Keşif: Yapay Zeka Hastalığı İki Yeni Biyolojik Alt Tipe Ayırdı

Multipl Skleroz (MS) dünyada milyonlarca insanın hayatını etkileyen, merkezi sinir sistemini hedef alan karmaşık bir nörolojik hastalık. Tedavide son yıllarda önemli adımlar atılsa da, hastalığın kişiden kişiye değişen, öngörülmesi zor seyri, doktorlar için en büyük zorluklardan biri olmaya devam ediyor. Ancak, Londra Üniversitesi (University College London – UCL) ve Queen Square Analytics iş birliğiyle yürütülen yeni ve çığır açıcı bir araştırma, bu gizem perdesini aralamak üzere. Bilim insanları, yapay zeka ve gelişmiş biyobelirteç analizini bir araya getirerek, MS’in iki farklı ve net biyolojik alt tipini tanımlamayı başardı.

Ancak bu çalışmayı benzersiz kılan, sadece bu proteini ölçmek değil, onu gelişmiş bir yapay zeka modeli aracılığıyla beyin yapısındaki değişimlerle harmanlaması oldu. Araştırmacılar, “SuStaIn” (Subtype and Stage Inference) adlı sofistike bir makine öğrenimi algoritmasını kullanarak, hastaların sNfL verilerini manyetik rezonans görüntüleme (MRI) taramalarından elde edilen detaylı beyin görüntüleriyle birleştirdi. Bu entegre analiz, daha önce bilinmeyen ve hastalığın seyrini belirleyen iki ayrı biyolojik yol haritasını net bir şekilde ortaya koydu: “Erken sNfL” ve “Geç sNfL” alt tipleri.

İki Farklı Yol: Agresif ve Yavaş Seyirli MS Formları

Erken sNfL alt tipi, adından da anlaşılacağı üzere, hastalığın en başından itibaren yüksek seyreden sinir hasarı belirteçleriyle karakterize. Bu gruptaki hastalarda, sNfL protein seviyeleri tanı aşamasında ve erken dönemlerde belirgin şekilde yüksek bulunuyor. Daha da çarpıcı olan, MRI taramalarında beynin iki yarım küresini birbirine bağlayan, iletişimin ana otoyolu olan korpus kallozum adlı yapıda erken ve belirgin hasar tespit edilmesi. Bu kombinasyon, hastalığın bu grupta son derece aktif ve agresif bir seyir izlediğini gösteriyor. Beyindeki lezyonlar daha hızlı oluşuyor ve yayılıyor, bu da geleneksel sınıflandırmalardan bağımsız olarak, tedaviye daha güçlü ve erken müdahaleyi zorunlu kılıyor.

Diğer yanda ise Geç sNfL alt tipi yer alıyor. Burada tablo daha farklı işliyor. Hastalığın başlangıcında sNfL seviyeleri nispeten düşük veya normal aralıkta seyredebiliyor. Ancak, beyin görüntülemede farklı bir hasar paterni göze çarpıyor: Duygusal süreçler ve hafızada kritik rol oynayan limbik korteks ile beynin derinlerindeki gri madde bölgelerinde zamanla küçülme (atrofi) meydana geliyor. İşte sinir hasarının biyokimyasal kanıtı olan sNfL seviyeleri, bu yapısal beyin değişikliklerini takiben, daha ileri dönemlerde yükselmeye başlıyor. Bu durum, hastalığın daha yavaş, sinsi bir ilerleyişle seyrettiğine ve nöron kaybının daha geç dönemde biyokimyasal olarak belirgin hale geldiğine işaret ediyor.

Kişiselleştirilmiş Tedavi Çağına Doğru

Bu keşfin en heyecan verici yanı, doğrudan klinik uygulamalara ve hastaların hayatına yansıyacak olması. Günümüzde MS için yaklaşık 20 farklı tedavi seçeneği bulunsa da, özellikle ilerleyici formlarda etkili seçenekler halen sınırlı. Mevcut tedavi kararları çoğunlukla klinik belirtilere ve genel sınıflandırmalara dayanıyor. Bu yeni biyolojik alt tiplerin tanımlanması, doktorlara hastalığın seyri konusunda çok daha erken ve isabetli bir tahmin yeteneği kazandırabilir.

Örneğin, Erken sNfL alt tipine sahip bir hasta tanılandığında, doktorlar bu hastalığın agresif seyredeceğini öngörerek, en baştan daha güçlü, hastalık seyrini değiştirici tedavilerle (DMT’ler) müdahale etme şansına sahip olacak. Bu, geri dönüşümsüz nörolojik hasar oluşmadan önce hastalığı kontrol altına almak anlamına gelebilir.

Geç sNfL alt tipindeki hastalar için ise tedavi stratejisi farklılaşacak. Burada öncelik, henüz yüksek sinir hasarı belirtileri ortaya çıkmadan, MRI’da görülen beyin atrofisini (küçülmesini) yavaşlatmaya ve nöronları korumaya yönelik terapiler geliştirmek ve uygulamak olabilir. Sinir hücresi sağkalımını hedef alan, nöroprotektif tedaviler bu grup için özel bir önem kazanabilir.